چكیده : 

فاضلاب‌های شهری دارای انواع آلاینده‌های شیمیایی نظیر مواد سمی و فلزات سنگین و مواد آلی مثل: (هیدروكربون‌ها، دترجنت‌ها، چربی‌ها و روغن ها) و میكروار گانیز‌م‌های زنده‌ای از قبیل: ویروس‌ها، باكتری‌ها، كلیفرم‌های مدفوعی، پروتزوئرها و كرم‌ها می‌باشند كه با ورود این فاضلاب‌های تصفیه نشده به محیط زیست و تماس با منابع آب‌های سطحی و زیر‌زمینی و خاك‌ها باعث آلودگی این منابع با‌ارزش می‌گردند و در صورت استفاده انسان از این منابع، خطر گسترش بیماری‌های مختلفی بین مردم به‌وجود می‌آید كه حداقل 21 مورد شیوع بیماری به‌وسیله سبزی‌های آلوده به مدفوع یا فاضلاب خام گزارش شده است. این عوامل علاوه بر خطرهای مستقیمی كه برای بهداشت عمومی دارند نتایجی از قبیل ایجاد مناظر زشت، تولید بوهای ناخوشایند و حشرات ناقل و مزاحمی مانند: پشه‌ها و مگس‌ها را نیز به همراه دارند.

كه با استفاده مجدد از فاضلاب تصفیه شده در كشاورزی می‌توان جدای از كاهش این خطرات، در مصرف آب شیرین صرفه‌جویی كرد و با توجه به وجود مواد كودی در پساب‌ها باعث حاصل‌خیزی زمین‌های كشاورزی نیز گردید كه نتیجتاً صرفه‌جویی اقتصادی نیز در پی دارد. البته استفاده از فاضلاب خام یا با تصفیه ناقص در این امر می‌تواند مشكلات جدی به همراه داشته باشد.

این استفاده زمانی معقول است كه از نظر بهداشتی تدابیر حفاظتی مخصوصی اندیشیده شده باشد، كه در این مقاله سعی خواهیم داشت كه اثرات بهداشتی و عوارض سوء فاضلاب‌های تصفیه نشده را در محیط زیست و زمین‌های كشاورزی بیان كرده و جنبه‌های غیر‌بهداشتی آن را روی كشاورزان و مصرف‌كنندگان محصولات كشاورزی، بررسی نموده و راهنمایی‌های بهداشتی را برای دست‌یابی به وضعیت مطلوب بین استفاده از فاضلاب و كاهش خطرات احتمالی مورد بحث و بررسی قرار دهیم.

اثرات بهداشتی استفاده مجدد از فاضلاب

فاضلاب‌های خانگی معمولاً دارای 1/0 درصد ناخالصی هستند كه این مقدار شامل عوامل آلوده كننده مختلفی است كه در صورت تخلیه در محیط‌زیست می‌تواند ضمن انتشار و شیوع انواع بیماری‌ها، خسارت‌های جبران‌ناپذیری در محیط‌زیست ایجاد نماید. در این رابطه كارگران و شاغلین مراحل تولید بیشتر از همه در معرض خطر جدی می‌باشند كه باید محافظت شوند. هم‌چنین طبق تحقیقی كه به تازگی بر روی كارگران شاغل در تصفیه‌خانه‌های فاضلاب اصفهان انجام شده است، رابطه معنی‌داری بین كار كردن در این‌گونه مراكز به خاطر تماس با فاضلاب با بروز برخی از بیماری‌های دستگاه تنفس و عفونت‌های دستگاه گوارش پیدا شده است. سازمان بهداشت جهانی(WHO) عفونت‌های ایجاد شده به‌وسیله عوامل بیماری‌زای دفعی را براساس ویژگی‌های محیط انتشار در پنج گروه طبقه‌بندی می‌نماید.

 گروه اول: شامل عوامل عفونت‌زایی هستند كه دوره كمون ندارند (non-latent) و بلافاصله پس از دفع با دز نسبتاً پایین آلوده‌كننده هستند ولی فاقد قدرت تكثیر در محیط می‌باشند. و از طریق تماس مستقیم از شخصی به شخص دیگر منتقل می‌شوند. مهمترین عوامل این گروه عبارتند از:

ویروس‌ها، پروتزوئرها و كرم‌های انتروبیوس و رمیكولاریس

(ته سنجاقی یا نخی)، هایمنولیپس نانا (كرم نواری- كوتاه) عفونت‌های رتاویروسی، انتروویروسی، هپاتیت A و آمیبیازیس بالانتیدیازیس، انتروبیازیس، هایمنولپیازیس و ژیاردیازیس از بیماری های ایجاد شده به وسیله این عوامل می‌باشند. ژیاردیا لامبلیا به‌صورت كیست از طریق فاضلاب منتشر شده و در صورت ورود به بدن انسان در روده كوچك بخصوص در دوازدهه جایگزین می‌شود و باعث اختلالات دستگاه گوارش و اسهال می‌گردد، همچنین عمل جذب چربی‌ها را در روده مختل می‌نماید و بیمار دچار كمبود ویتامین‌های محلول در چربی می‌گردد. نشانه‌های اولیه ژیاردیازیس عبارتند از: استفراغ سردرد، اسهال، كرمپ‌های شكمی و تب پایین كه این عوارض برای یك انسان متوسط با سطح مناسب بهداشتی تقریباً دو هفته طول می‌كشد ولی در انسان‌های ضعیف ممكن است چند ماه نیز طول بكشد و در مواردی نیز كشنده باشد.

گروه دوم :

باكتری‌های مدفوعی هستند كه همانند گروه اول بلافاصله پس از دفع عفونت‌زا می‌باشندو به دلیل دز متوسط باید تعدادشان زیاد باشد تا قادر به بیماری‌زایی باشند. مهمترین توانایی انها قدرت تكثیر در محیط می‌باشد كه آنها را قادر می‌سازد تا مدت طولانی در محیط باقی بمانند. عفونت‌های كامپیلوباكتر، وبا، اشریشیاكلی بیماری زا، سالمونلوزیس، شیگلوزیس، حصبه و یرسینیوزیس از مهمترین بیماری‌های ایجاد شده به وسیله این گروه از عوامل می‌باشد.

- تیفویئد و پاراتیفوئید كه باسیل عامل آن Salmonellosis می‌باشد در نزد انسان به صورت یك گاستروآنتریت حاد توأم با اسهال و انقباض عضلات بطنی همراه با تب، تهوع و استفراغ می‌باشد.

- وبا (Vibrio cholera) یا التور كه بیماری میكروبی خطرناكی است كه بیمار به علت از دست دادن مقدار زیاد آب و الكترولیت‌های بدن دچار كاهش فشار خون و ضعیف شدن ضربان قلب و چروكیدگی پوست می‌گردد و در صورت عدم مداوای به موقع در حالت اغماء از بین می‌رود.

- شیگلاها (Shigellosis) مهمترین عامل بروز اسهال خونی در انسان می‌باشند. كه سوش‌های مختلف آن عبارتند از: شیگلادیسانتری، شیگلافلكسنری، شیگلابویدی و شیگلاسونه‌ای كه در صورت رعایت نكردن بهداشت فردی می‌توانند باعث اپیدمی گردند.

گروه سوم :

نماتودهای روده‌ای منتقله از خاك هستند كه به میزبان واسط نیاز ندارند. تخم این انگل‌ها به مدت زمانی برای تكامل نیاز دارند (دوره كمون) و از طرفی حداقل میزان دز آلودگی فقط یك ارگانیزم است كه در فاضلاب‌های خام میزان قابل توجهی از این انگل‌ها وجود دارد كه مهمترین این عوامل عبارتند از:

آسكاریس لومبریكوئیدس(Ascaris lumbricodes)، كرم قلابدارآنكیلوستومادیودنال(Ancylostoma duodenale)، تریكوریس تریكوریا (Trichuris trichiura)، كرم‌های نكاتورامریكانوس، شلاقی و گرد.

- آسكاریس لومبریكوئیدس، عفونت روده كوچك است و بیشتر در میان كودكان شایع می‌باشد. این انگل غالباً از راه مدفوع دفع شده به فاضلاب انتقال می‌یابد و پس از آبیاری مزارع بوسیله فاضلاب آلوده، خاك و سبزیجات را آلوده می نماید. این عفونت در میان افراد شاغل در مزارع بیشتر مشاهده شده است.

گروه چهارم:

بیماری های عفونی ناشی از كرم‌های نواری تنیاساژیناتا (Taenia saginata) و تنیاسلیوم (Taenia solium) می‌باشند كه به میزبان واسط گاو یا خوك نیازمندند و انسان از طریق خوردن گوشت نپخته این حیوانات آلوده به بیماری مبتلا می‌شود. عوارض این بیماری‌ها در انسان دل‌درد و سوء‌هاضمه است و همچنین باعث لاغر شدن انسان نیز می‌گردند. به لحاظ اپیدمیولوژیكی تخم این انگل‌ها مقاوم بوده و دارای دوره كمون می‌باشند.

گروه پنجم:

بیماری‌های عفونی ناشی از كرم‌های مرتبط با آب كه به یك یا دو میزان حد واسط در آب نیازمندند، میزبان اولیه كه عامل در آن بطور جنسی تكثیر می‌یابد، حلزون است و اگر میزبان دوم نیز وجود داشته باشد، ممكن است یك ماهی یا ماكروفیت آبی باشد و استفاده از فاضلاب در كشاورزی چندان به این امر مربوط نیست. مكانیزم انتقال تعدادی از این بیماری ها یك معیار سنجش زیست محیطی برای كنترل تصفیه مؤثر مدفوع فاضلاب‌ها می‌باشد.

عوارض سوء فاضلاب های تصفیه نشده در زمین‌های كشاورزی

خاك مهمترین منبع تولید انرژی در زمین می‌باشد كه زندگی موجودات زنده كاملاً به آن وابسته است ولی متأسفانه امروزه با افزایش جمعیت و مشكلات حادث از آن بیشترین سوء‌استفاده از آن شده و به طرق مختلف بوسیله انسان‌ها آلوده می‌گردد. خاك مخلوطی است پیچیده از مواد‌آلی و معدنی، موجودات زنده، آب‌و‌هوا كه برای بهره‌برداری مناسب از خاك نباید هیچ تغییر نامطلوبی در خواص فیزیكی، شیمیایی و بیولوژیكی آن بوجود آوریم. حال با این دید می توان آبیاری با فاضلاب را به‌عنوان یك برهم‌زننده این اكو‌سیستم مورد توجه قرار داد. گازهای موجود در خاك همان گازهای موجود در هوا می‌باشند ولی به دلیل وجود واكنش‌های بیولوژیكی میزان آن‌ها نسبت به هوا متفاوت است. مثلاً میزان اكسیژن موجود در خاك به‌علت مصرف توسط باكتری های هوازی برای تجزیه مواد آلی كمتر از هوا می‌باشد و هم‌چنین مواد‌آلی بسیار ریز موجود در فاضلاب در صورتی‌كه در خاك و رسوبات ته‌نشین شوند، باعث كاهش نفوذ‌پذیری خاك و رسیدن اكسیژن به آن می‌گردند و حالت بی‌هوازی را در آن بوجود می‌آورند در صورتی كه برای تجزیه هوازی مواد آلی موجود در فاضلاب توسط میكروارگانیزم‌ها نیاز به اكسیژن كافی می‌باشد كه این مسأله با اندازه‌گیری BOD مشخص می‌گردد و میانگین آن در فاضلاب‌های خانگی 90 الی 250 میلی‌گرم در لیتر می‌باشد. فاضلابی كه برای آبیاری استفاده می گردد، باید دارای كیفیت خاصی باشد بدین ترتیب كه pH و غلظت املاح محلول كه با هدایت الكتریكی (EC) مشخص می‌شود و یا كل جامدات محلول (TDS) و هم‌چنین نسبت یون‌های سدیم و كلسیم و منیزیم كه به آن نسبت جذب سدیم (SAR) نیز می‌گویند باید در حد قابل قبولی باشد. حفظ محیط بازی (PH>7) برای فاضلاب‌هایی كه در مناطق زراعی مورد استفاده قرار می‌گیرند الزامی است و به‌طور كلی SAR كمتر از 15 و هدایت الكتریكی كمتر از 100 میلی‌زیمنس در متر (در 25 درجه سانتیگراد) قابل قبول است. اكسیژن محلول باید حداقل در هشت ساعت از شبانه‌روز كمتر از 2 میلی‌گرم در لیتر نباشد.

اگر فاضلاب صنایع وارد سیستم جمع‌آوری شهری شود، مواد آلاینده شیمیایی نظیر فلزات سنگین (Heavy metal)  و مواد‌آلی غیر‌قابل تجزیه در فاضلاب مشاهده می‌گردد. كه مشكلی كه در دراز‌مدت می توانند ایجاد نمایند، امكان تجمع این مواد سمی و نمك‌ها در خاك می‌باشد و این احتمال می‌رود كه مقدار این مواد در محصولات كشاورزی نیز بالا رفته و به یك ماده سمی برای انسان تبدیل گردند. كه مهمترین روش حل این مشكل، جلوگیری از ورود این فاضلاب ها به شبكه جمع‌آوری شهری می‌باشد كه البته این روش به‌دلیل وجود صنایع كوچك تا حدی غیر‌ممكن به نظر می‌رسد و باید مناطق صنعتی را محدود نمود و فاضلاب این مراكز را به‌طور مجزا جمع‌آوری و تصفیه كرد. البته برای كشور ما كه هنوز در اغلب شهرها شبكه جمع‌آوری مناسبی نداریم، پالایش فاضلاب قبل از مصرف در كشاورزی مستلزم صرف هزینه‌های زیادی است و تقریباً محال به‌نظر می‌رسد.

تصفیه فاضلاب بیمارستانی به روش اكوپاك

برای اولین بار در جهان برای تصفیه فاضلاب‌های بیمارستانی سیستمی به نام اكوپاك طراحی شد كه هم قابلیت ضدعفونی و تصفیه زباله‌های عفونی و شیمیایی و هم پسماندهای دارویی كه از ضایعات بوجود می‌آید را دارد.

به گزارش خبرنگار سایت خبری وزارت نیرو، سمیه غفاری كارشناس ارشد شیمی فیزیك دانشگاه علم و صنعت و دبیر كمیته بیوتكنولوژی محیط زیست انجمن متخصصان محیط زیست با بیان این خبر، اظهار داشت: این سیستم برگرفته از طبیعت و كاملاً زیست محیطی، ضدعفونی كننده و تصفیه و تجزیه كننده زباله‌های عفونی و شیمیایی، اثربخش بر كلیه میكروارگانیسم‌ها (باكتری‌ها، ویروس‌ها و ....) بی‌نیاز از خرید و نگهداری مواد، ضدعفونی، تصفیه و تجزیه‌كننده شیرابه زباله، ضدعفونی، تصفیه و تجزیه‌كننده گازهای بوجود آمده و كمترین مصرف انرژی نسبت به روش‌های حرارتی مستقیم و غیر‌مستقیم است.

به گفته وی در حال حاضر سیستم مورد استفاده برای پسماندها و زباله‌های بیمارستانی، سیستم‌های متداول اتوكلاو و هیدرو‌كلاو است كه تنها قابلیت ضدعفونی زباله‌های بیمارستانی را دارند و نمی‌توانند بر روی پسماندهای شیمیایی بیمارستانی عملی را انجام دهند.

وی ادامه داد: علاوه بر این سیستم‌های اتوكلاو و هیدروكلاو تولید شیرابه زباله می‌كنند كه این مسئله آلودگی زیادی را به محیط وارد می‌كند. در حالی‌كه سیستم اكوپاك عمل خنثی‌سازی، ضدعفونی و تصفیه هم شیرابه و فاضلاب بیمارستانی و هم پسماندها و زباله‌های بیمارستانی را انجام می‌دهد.

وی در این خصوص اضافه كرد: این سیستم همگام با پیمان كیوتو و بدون نیاز به اپراتور متخصص و تولید داخل كشور با استفاده از فناوری روز دنیا است.

خانم غفاری گفت: در اكثر كشورها در حال حاضر هنوز از روش اتوكلاو و هیدروكلاو و در برخی مناطق از سیستم‌های زباله‌سوز برای تصفیه پسماندهای بیمارستانی استفاده می‌كنند.

وی در ادامه به سیستم استفاده از ازن اشاره كرد و گفت: این سیستم با توجه به آلودگی فاضلاب‌های بیمارستانی در محیط‌زیست، برای تصفیه و ضدعفونی فاضلاب‌های بیمارستانی پیشنهاد شده است.

وی افزود: این سیستم قابلیت تصفیه، ضدعفونی و از بین بردن آلودگی‌های شیمیایی، میكروبی و حتی فلزات سنگین مربوط به مراكز دندانپزشكی را دارد.

وی با بیان این‌كه در گذشته برای این كار از سیستم لجن‌فعال استفاده می‌شد، ادامه داد: این سیستم بیولوژیكی بوده و قابلیت جداسازی میكرو‌ارگانیسم‌های مضر در حوضچه‌های تصفیه پساب را ندارد و به همین دلیل خود این مسئله می‌تواند آلودگی محیطی بوجود بیاورد.

خانم غفاری تأكید كرد: براساس تحقیقات به عمل آمده در سراسر دنیا، نشر آلودگی از طریق ورود فاضلاب‌های بیمارستانی به آب‌های سطحی یكی از مسائلی است كه باعث شیوع بیماری‌هایی از قبیل هپاتیت و ایدر می‌شود.

 وی به ویژگی‌های سیستم تصفیه فاضلاب به روش ازن اشاره كرد و گفت: سیستم اكسیژن فعال به‌صورت یك بسته قابلیت نصب در بیمارستان‌ها را داشته و یك اكسید‌كننده و ضدعفونی كننده خیلی قوی است كه می‌تواند به‌سرعت آلودگی‌ها را كاهش دهد. همچنین این سیستم، پس از عمل تصفیه و ضدعفونی تبدیل به اكسیژن معمولی شده و هیچ‌گونه آلودگی ثانویه‌ای ندارد.

وی اضافه كرد: زباله‌های بیمارستانی به‌دلیل داشتن انواع تركیبات خطرناك مانند مواد شیمیایی، دارویی، میكروبی و عوامل بیماری زا از حساسیت ویژه‌ای برخوردار هستند و دفع غیر‌اصولی و بهداشتی آن می‌تواند خاصیت جهش سلولی و سرطان‌زایی برای انسان داشته باشد.

غفاری افزود: به گفته كارشناسان محیط‌زیست روزانه بیش از 100 تن زباله بیمارستانی در هزار واحد بیمارستانی در سراسر كشور تولید می‌شود كه 80 درصد آن فقط به تهران مربوط می‌شود.

كارشناس ارشد شیمی فیزیك دانشگاه علم و صنعت بیان كرد: معاون امور شهری شهرداری تهران طبق خبری از زمین سبز ایران در تاریخ 10 اسفند 1384 اعلام نمود كه دفع هر كیلو زباله بیمارستانی 400 تومان هزینه می‌برد.

غفاری با بیان این‌كه علیزاده معاون دفتر آب و خاك سازمان محیط زیست در این خصوص می افزاید: پسماندهای بیمارستانی به‌خاطر ویژگی خاصی كه دارند، خطرات جدی برای محیط‌زیست و سلامتی مردم ایجاد می‌كنند.

وی در خصوص معرفی محصول و ارتباط آن با تجزیه، تصفیه و ضدعفونی پیشرفته خاطر‌نشان كرد: پسماندهای بیمارستانی شامل كلیه مواد زائدی است كه در مراكز و موسساتی از قبیل بیمارستان‌ها، مراكز بهداشتی درمانی، آزمایشگاه‌های تشخیص طبی و تحقیقاتی و سایر مراكز مشابه تولید می‌شوند.

غفاری اضافه كرد: آلودگی های زیست‌محیطی و گسترش بیماری‌هایی مانند هپاتیت و ایدز ناشی از عدم توجه به مدیریت مواد زائد جامد بویژه در كشورهای در حال توسعه نشان می‌دهد انتقال بیماری از طریق مواد زائد بیمارستانی از قبیل تماس كودكان با مواد دور ریخته شده، استفاده معتادان از سرنگ‌های مصرف‌شده آلوده به ویروس ایدز و هپاتیت B و تماس كارگران جمع‌آوری زباله‌های عفونی، صورت گرفته است.

وی تصریح كرد: عبارت زباله‌های بیمارستانی، تصاویر مختلفی را در اذهان عمومی ایجاد می‌كند كه در این راستا بیشتر مردم زباله‌های عفونی را سوزن‌ها و خون می‌پندارند در حالی‌كه تقریباً 80% زباله‌های مراكز درمانی می توانند به‌عنوان زباله‌های معمولی یا زباله‌های جامد شهری (MSW) مانند زباله‌های تولید شده در هتل‌ها، رستوران‌ها، فروشگاه‌ها، دفاتر، آپارتمان‌ها و اماكن مسكونی طبقه‌بندی شوند.

وی ضمن تقسیم‌بندی زباله‌های بیمارستانی طبق تقسیم‌بندی WHO آن‌ها را به 6 گروه تقسیم كرد و اضافه كرد: 75 درصد از زباله‌های بیمارستانی را زباله‌های عمومی تشكیل می‌دهند كه این زباله‌ها همانند زباله‌های شهری قابل امحاء می‌باشند و خطری از نظر انتقال بیماری در خارج از مراكز بهداشتی ندارند مانند گچ شكسته‌بندی، البسه، لوازم یكبار مصرف.

كارشناس ارشد شیمی فیزیك دانشگاه علم و صنعت بیان كرد: همچنین 25 درصد باقیمانده زباله‌های خاص حاصل از

فعالیت‌های بهداشتی و درمانی هستند كه امكان انتقال بیماری را در داخل یا خارج مركز درمانی دارند.

و نیز 19% از زباله‌های خاص بیمارستانی به زباله‌های عفونی، 1% سوزن‌ها و ابزار برنده، 1% اعضای بدن كه از قطع عضو یا جراحی حاصل می‌شوند، 1% زباله‌های سمی و رادیو‌اكتیو هستند كه به طرق خاص زباله‌های اتمی باید مدیریت و امحاء شوند و 3% باقیمانده مربوط به مواد دارویی و شیمیایی هستند.

وی ضدعفونی با حرارت غیر‌مستقیم (با بخار)، سوزاندن، ضدعفونی با مواد شیمیایی را از جمله روش های امحاء زباله بیمارستانی و گزینش روش بهینه دانست و خاطر‌نشان كرد: سیستم سنتی امحاء زباله‌های عفونی، سوزاندن آنها است كه در بیمارستان‌های كشورمان نیز در برخی از بیمارستان‌ها از دستگاه‌های زباله سوز استفاده می‌كنند كه این سیستم‌ها دارای محفظه‌هایی هستند كه با مشعل‌هایی تجهیز شده‌اند و نیز دودكش‌هایی برای خروج گازهای ناشی از سوزاندن زباله هستند كه اخیراً اعتراضات زیادی بر سر استفاده از این‌گونه زباله‌سوزها ابراز شده است.

غفاری در خصوص مزایای این سیستم نسبت به سایرسیستم‌های دیگر گفت: بطور كلی مزایای این سیستم نسبت به سایر روش‌ها عبارت است‌از؛ برگرفته‌از طبیعت و كاملاً زیست محیطی، ضدعفونی‌كننده و تصفیه و تجزیه‌كننده زباله‌های عفونی و شیمیایی؛اثربخش بر كلیه میكروارگانیسم‌ها (باكتری‌ها، ویروس‌ها، بی‌نیاز از خرید و نگهداری مواد، ضدعفونی، تصفیه و تجزیه‌كننده شیرابه زباله، ضدعفونی و تصفیه و تجزیه‌كننده گازهای بوجود آمده، كمترین مصرف انرژی نسبت به روش‌های حرارتی مستقیم و غیرمستقیم، همگام با پیمان كیوتو، عدم نیاز به اپراتور متخصص و تولید داخل كشور با استفاده از فناوری روز دنیا است.

غفاری در خصوص ارائه قیمت و امكان فروش و چگونگی روند تغییرات قیمت فروش محصول اصلی در داخل و خارج كشور این سیستم گفت: سیستم اكوپاك بدلیل قابلیت تولید داخل كشور، قیمت تمام شده پایین‌تری نسبت به سایر دستگاه‌های ضدعفونی كننده بیمارستانی خارجی دارا است و لذا با تولید این سیستم‌ها در كشور علاوه بر ایجاد اشغال در داخل كشور، نه تنها از خروج ارز از كشور جلوگیری به عمل می‌آید بلكه با تولید انبوه می‌توان گامی مهم در جهت خودكفایی و صادرات به دیگر كشورهای متقاضی این تكنولوژی برداشت.

وی اضافه كرد : در ارائه این طرح سعی شد كه نكات و اصولی كه باعث توجیهات طرح در زمینه ضدعفونی و تجزیه پسماندهای بیمارستانی صورت می پذیرد و با توجه به مطرح بودن معزل بزرگ زباله‌های بیمارستانی در سطح كشور، استفاده از سیستم‌ اكوپاك، می‌تواند راه‌حلی برای رفع این مشكل ملی در كشور باشد.

براساس این گزارش، طرح تصفیه فاضلاب با تاكید بر ازن‌زنی یكی از طرح‌های برتر چهارمین دوره كارآفرینی شناحته شده است.

سمیه غفاری طراح طرح تصفیه بر تاكید بر ازن‌زنی به‌عنوان كارشناس فروش یك شركت خصوصی در چهارمین نمایشگاه بین‌المللی آب و تاسیسات آب و فاضلاب شركت كرده بود.

منابع:

1- سایت وزارت نیرو

2- سایت موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران   

3- سایت آب یزد

4- سایت خبری وزارت نیرو 

5- سایت شركت آب و فاضلاب كشور

6- سایت شركت آب و فاضلاب تهران

7- سایت سازمان آب

8- روابط عمومی شركت آبفای تهران

9- تصفیه خانه شماره 1 تهران

10- تصفیه خانه شماره 1 تهران